Vier jaar geleden interviewde Flamingo-redactrice Annemarie de Koning twee lesbische vrouwen uit Oekraïne, Alona (1975) en Lusia (1968), die naar Amsterdam waren gevlucht vanwege de oorlog en homofobie (We-verdienden-de-bombardementen!). Hoe gaat het nu met ze?

 Lusia (links) en Alona (rechts). Foto: Annemarie de Koning

 


Vluchten uit Oekraïne

Alona en Lusia ontmoetten elkaar in Charkiv in 2017 en werden snel verliefd. Ze gingen samenwonen, hoewel niet openlijk als stel. Toen in 2022 de Russen hun grootschalige invasie van Oekraïne lanceerden en Oekraïense steden begonnen te bombarderen, namen Alona en Lusia contact op met hulporganisaties, die hen naar een opvanglocatie in Polen brachten. Via die locatie kwamen ze naar Nederland, waar ze tijdelijk in het huis van Annemarie konden wonen. Het maakte hen niet uit waar ze naartoe gingen, zolang ze maar op een veilige plek terechtkwamen – voor hen beiden en voor hun kat Sherikhan.


Alona vertelde me wat er sindsdien is gebeurd, toen ik haar kortgeleden interviewde:

Rustiger, maar nog door de grote stad aangetrokken

‘We hebben tot eind 2022 in het huis van Annemarie gewoond. Daarna gingen we naar een appartement in Amsterdam-Oost. Nadat we twee jaar in dat appartement hadden gezeten, verhuisden we – vanwege de nieuwe huurwet – naar een flat in Purmerend.

In Purmerend is het een stuk rustiger. Geen toeristen en weinig lawaai. Lusia houdt van de rust in Purmerend, maar het levenstempo van de grote stad spreekt mij nog aan.’

Een leven opbouwen in Nederland

‘Langzamerhand hebben we een leven voor onszelf opgebouwd in Nederland dat ons een beetje doet denken aan ons vroegere leven in Oekraïne. Ik werk sinds vier jaar bij Albert Heijn in Amsterdam-West als vulploegmedewerkster. Lusia werkt als schoonmaakster bij Hotel American op het Leidseplein.

Daarnaast heb ik een paar vrijwilligersfuncties. Ik ben bezig maatje te worden voor kwetsbare mensen bij De Regenboog Groep, en ik repareer horloges en klokken bij het Repair Café in Purmerend.

We hebben ook verschillende hobby’s ontwikkeld. Lusia vist bijvoorbeeld in de wateren van Purmerend. We hebben bovendien een moestuin in Amsterdam-Noord. Daar kweekt Lusia allerlei groenten, zoals tomaten, komkommers, pompoenen en paprika’s, terwijl ik me beperk tot kruiden als basilicum, verveine en munt.

Eerder zaten we bij een wandelgroep, maar tegenwoordig fietsen we veel en maken we bijvoorbeeld tochtjes naar Edam en Monnickendam. We houden ook van vogels kijken en paddenstoelen fotograferen. Af en toe doen we mee aan trainingen van Rainbow Athletics, een lhbtiq+‑hardloop- en atletiekvereniging in Amsterdam. De laatste tijd poolen we ook regelmatig met Annemarie en onze andere Nederlandse vriendinnen.

Drie jaar geleden is een grote droom voor ons uitgekomen: we trouwden met elkaar in Café ’t Mandje! Ik was heel trots op Lusia, omdat ze zich voor het eerst openlijk samen met mij durfde te tonen. We hebben een inzamelingsactie voor Oekraïne opgezet met foto's en video's van onze bruiloft. Het ingezamelde geld is gebruikt om een evacuatievoertuig aan te schaffen voor gewonde Oekraïense soldaten.’

 

De taal onder de knie krijgen

‘Natuurlijk willen we ook beter Nederlands leren spreken. Ik communiceer al veel in het Nederlands: ik schrijf brieven, voer telefoongesprekken, lees informatie, en luister naar liedjes en podcasts in het Nederlands. Bij mijn baan bij Albert Heijn krijg ik verder de kans om te oefenen. Ik maak nog wel veel fouten, maar ik heb geen angst meer om in het Nederlands te communiceren. Uiteindelijk wil ik aan de slag als onderwijsassistent, daarvoor moet mijn Nederlands op tenminste B1-niveau zijn.

Voor Lusia ligt het moeilijker om de taal onder de knie te krijgen, maar ze doet haar best. Omdat haar collega’s ook Oekraïners zijn en haar manager alleen Engels spreekt, is er op haar werk weinig gelegenheid om Nederlands te praten, en na het werk is ze vaak doodmoe.’

 

Nooit uit onze gedachten

‘Hoewel we bezig zijn met allerlei activiteiten in Nederland, is de oorlog in Oekraïne nooit uit onze gedachten. Na het opstaan elke ochtend kijken we meteen naar het laatste nieuws over de oorlog. En na bombardementen bellen of appen we gelijk met onze familie en vrienden in Oekraïne.

We hebben posttraumatische stressstoornis (PTSS) overgehouden aan het oorlogsgeweld dat we in Oekraïne meemaakten. Vanwege PTSS heb ik fysieke symptomen zoals migraine, paniekaanvallen en rugpijn. Daarnaast heb ik bijna twee jaar lang maar 3-4 uur per nacht kunnen slapen. Lusia heeft haar eigen PTSS-symptomen.

Zelfs onze kat Sherikhan heeft last van PTSS: hij is bang voor het kleinste geluid. Oudejaarsavond – met al dat afschuwelijke vuurwerk – is echt een nachtmerrie voor ons allemaal.’

 

Een onzekere toekomst

‘Onder de huidige EU-regeling voor Oekraïense vluchtelingen, mogen we in Nederland blijven tot maart 2028. Wat er daarna gebeurt, is volstrekt onduidelijk.

Deze situatie maakt onze stress alleen maar erger. We proberen ons leven hier verder vorm te geven, maar het is moeilijk, omdat onze toekomst zo ongewis is. In Nederland zijn bijvoorbeeld veel integratie- en educatieve programma's voor ons gesloten vanwege onze onzekere verblijfsstatus.

Teruggaan naar Oekraïne is in ieder geval geen realistische optie voor ons, zelfs als de oorlog voorbij is. Ons huis daar is verwoest, en de stad waar we woonden is kapot gebombardeerd. We kunnen ook niet openlijk als lesbisch stel in Oekraïne wonen. Ik voel me sowieso niet veilig in Oekraïne als out lesbienne, want ik kreeg zoveel haatberichten toen ik als queer activiste in Oekraïne werkte. We missen weliswaar onze vrienden en familie in Oekraïne heel erg, maar ons trauma uit Oekraïne weegt veel zwaarder dan onze nostalgie voor het land.’

 

Verlangen naar een thuisgevoel

‘Het leven hier is niet makkelijk voor ons. Maar als we vier jaar terug in de tijd konden gaan, zouden we toch voor Nederland hebben gekozen, alleen al vanwege de prachtige mensen die we hier hebben ontmoet en die inmiddels onze vrienden en steun zijn geworden. Mensen zoals Annemarie, Mieke, Jeanet, Esther, Judith, Mara, Marijke en andere Roze Stadsdorpers.

We willen simpelweg een kalm, normaal leven in Nederland leiden. Ik wil niet hoeven nadenken of ik Lusia op straat kan kussen of omhelzen, ik wil in het onderwijs werken, en ik wil niet langer bang zijn voor agressieve mensen of harde geluiden. We verlangen heel erg naar een thuisgevoel, en we hopen dat Nederland binnenkort dit thuis voor ons mag worden.’

Zie onder de foto een lied dat Alona zelf, met behulp van AI, maakte.

Lusia en Alona bij hardloopevenement ter ondersteuning van gewonde Oekraïense militairen die in Nederland worden behandeld. Foto van een deelnemer aan het evenement.

Alona uit haar emoties in dit mooie, Nederlandse liedje dat zij zelf heeft geschreven met behulp van AI.