• Zondag 22 februari 2026
  • Buurthuis De Coenen, Joh. M. Coenenstraat 4, Amsterdam Zuid.
  • Start programma 15:00, zaal open 14:30
  • Kosten: € 10,00 inclusief koffie en thee
  • Muzikale bijdrage door Nicolaas Elsthout
  • Kaarten verkrijgbaar via de ticketshop >>



Mariken Heitman (Rheden, 1983) is schrijver, bioloog en tuinder, maar in de eerste plaats schrijver. 

Het was een lang gekoesterde wens om schrijver te worden. Als kind schreef ze al verhaaltjes en gedichten. Toch ging ze eerst biologie studeren en de wetenschap in. Toen ze in de 30 was, dacht ze: als ik het nu niet doe, dan komt het er nooit meer van. Ze ging een schrijfcursus volgen en dat veranderde haar leven.

En daar hebben wij geluk bij. In haar romans bevraagt ze begrippen als gender en identiteit en speelt ze met wetenschap en fictie.

____________________



‘Ik wil haar ZIJN! Ik wil haar HEBBEN!’


Zondag 25 januari zag ik Mariken in de OBA bij de presentatie van het overzichtsboek van fotografe Marian Bakker, ‘A Queer Gaze’. Ze vertelt een vurig verhaal over wat de omslagfoto in haar losmaakt, een stoere, jonge vrouw die op haar motor de parade van de Roze Zaterdag 1989 in Haarlem aanvoerde. Haar laatste zin: Ik wil haar ZIJN! Ik wil haar HEBBEN! Zelf zegt ze daarover: ‘Dat is het leuke aan lesbisch zijn:  het onderscheid tussen zijn en hebben is niet zo duidelijk.’



____________________

‘Op het damestoilet blijf ik een vreemde.’

Voor dit portret spreek ik Mariken telefonisch. Ik vraag haar: Hoe zie jij jezelf in het LHBTQI+-plaatje?

“Het is altijd in beweging, maar ik voel me het prettigst tussen lesbische vrouwen, dus ik identificeer me als lesbisch. Gender vind ik wat ingewikkelder. Ik zie mezelf als een androgyne vrouw.”

Vind je androgyn een prettiger term dan non-binair?

“Ja, voor mij voelt non-binair alsof ik iets niet ben. Ik wil dan liever het vakje ‘vrouw’ oprekken, meer ruimte maken voor verschillende types vrouwen dan dat ik een nieuw vakje wil. Overigens zonder er iets aan af te doen hoe het voor anderen voelt. Het moet geen norm worden.’

In een interview met de Volkskrant zeg je dat je buiten de norm valt. Wil je daar iets over zeggen?

‘Ik voldoe niet aan het klassieke vrouwbeeld. Dat merk ik bijvoorbeeld als ik naar een openbaar toilet ga en erop wordt gewezen dat het een vrouwentoilet is. Dat blijf ik verwarrend vinden, ook al is het misschien begrijpelijk, want het is deels een keuze: ik kan er in zekere zin voor kiezen om er vrouwelijker uit te zien, dan heb ik al dat ongemak niet. Maar liever rek ik het begrip op van wie we als vrouw zien.’

Zie ook op YouTube: Queerness in Fictie 

____________________

“Ik kon de eerlijkheid over mijzelf niet aan.”

Mariken groeide op in Gelderland en studeerde biologie aan de Universiteit Utrecht. Daarna was ze werkzaam in de biologische groenteteelt en gaf ze les op een middelbare landbouwschool.

Ik vraag naar haar jeugd en hoe ze uit de kast is gekomen.

“Het is een beetje een standaardverhaal,” zegt ze, “ik heb een hele lieve familie, begripvolle ouders en toch kostte het mij veel moeite om uit de kast te komen. Ik denk dat ik 23 was, toen ik er niet meer omheen kon. Ik heb daardoor de puberteit eigenlijk overgeslagen.

Ik was altijd een jongensachtig meisje en ik had het gevoel dat het anders moest, dat er iets niet klopte. Dat heeft wel lang aan mij geknaagd. Dus de ontdekkingstocht van wie ik was heb ik uitgesteld tot halverwege de twintig.”

Wat deed je in je tienerjaren?

“Niks. Boeken lezen, hard studeren. Mijn best doen om op andere manieren wél te kloppen. Als ik iets voor meisjes voelde, legde ik het terzijde. Ik durfde die waarheid helemaal niet aan. Misschien hoopte ik dat het zou overgaan. Maar toen ik begin twintig was, merkte ik dat niet overging. Toen moest ik er wel aan.’

Mooi dat je dat zegt over de eerlijkheid naar jezelf. Het valt mij zo op, dat je in interviews juist super eerlijk over jezelf bent en geen onderwerp uit de weg gaat. Je bent bijvoorbeeld heel openhartig over het feit dat je MS hebt. Ook je ziekte is heel organisch verbonden met wat je schrijft.

“Ik denk dat juist het zo lang geheimhouden, en dan met name het geheimhouden voor mezelf, zoveel indruk op mij heeft gemaakt dat ik daar nu verre van wil blijven, dat ik juist de dingen wil blootleggen en me niet meer verstoppen. Ik streef een transparantie na en dat komt daardoor.”

Je eerlijkheid is ook ontwapenend.

“Ik denk dat door mijn eerlijkheid over persoonlijke dingen zoals gender en hoe ik met mijn ziekte omga, juist door het specifieke wordt het weer universeel.”

____________________

‘Mijn fascinatie voor de tuin is ook een verlangen naar terug naar de oorspronkelijkheid,  het paradijs…'

Ik las ergens dat je wel een keer terug zou willen naar de prehistorie. Ook in je boek Wormmaan zit een verhaallijn in de prehistorie. Wat fascineert jou daar zo aan?

“Dat heeft ook met die eerlijkheid te maken. Dat ik altijd een verlangen voel om dichtbij de kerm van de dingen te komen. Ik heb het gevoel, misschien een beetje geromantiseerd, dat de mensen in de prehistorie dichterbij de natuur stonden. Ik voel me zelf ook aangetrokken tot dichterbij de natuur zijn. Ik ben nieuwsgierig naar hoe we geworden zijn wie we nu zijn, welke ontwikkeling heeft de mensheid doorgemaakt. Ik hoop daardoor ook iets meer van mijzelf, van deze maatschappij te begrijpen. En het is leuk dat je over die tijd kunt speculeren hoe het er toe ging. In Wormmaan heb ik erop gezinspeeld dat ze een steen  aanbaden als godheid. Ik stuitte toen ik research deed vaak op dubbelgeslachtelijke beeldjes en dat paste helemaal in mijn thematiek.”


Er schuilt een bijna magische waarheid onder de verhaallijnen in Wormmaan. Misschien heeft het daarom ook de Libris gewonnen.

____________________


“Eerst dacht ik dat ik over mensen moest schrijven - ik dacht: dat is nou waar literatuur over gaat. Maar als ik dan aan het schrijven was, sloop er toch stiekem een tuinboon in.”

Ik vind de combinatie biologie en schrijverschap een bijzondere. Mariken is geschoold als exacte wetenschapper, een totaal andere vorm van sport dan fictie schrijven. In een interview met de Volkskrant zegt ze daarover:

“Ik ben biologie gaan studeren met de droom etholoog te worden. Ik gebruik de biologie nu als een kapstok om dingen te duiden, zowel in mijn verhalen als in mijn eigen denken. Biologische concepten helpen me niet alleen om mijn personages vorm te geven, maar ook om bredere thema’s zoals identiteit, evolutie en aanpassing te verkennen.
Ik heb me moeten bevrijden van de wetenschappelijke restricties. Als ik over de natuur schreef, dacht ik altijd: mag ik dit wel zo doen? Klopt het wel? Als wetenschapper kan ik niet zeggen wat een egel denkt, maar als schrijver wél.”

Tenslotte vraag ik haar: Ben je met een nieuw boek bezig?

“Ik ben ermee begonnen, maar nu weer even gestopt, want ik zit een beetje vast. Het verhaal wil zich nog niet aan mij openbaren.”

Gelukkig liggen er voor ons drie geweldige romans  te lezen en te herlezen, want er valt nog veel te genieten in het proza van Mariken Heitman.

____________________

Komt allen 22 februari. Dan gaan we in gesprek over haar bijzondere romans.

In januari 2019 verscheen haar debuut De wateraap, dat genomineerd werd voor de Jan Wolkers Prijs, De Bronzen Uil en op de shortlist stond van de Anton Wachterprijs. In dit zintuiglijke verhaal onderzoekt Mariken Heitman het zachte verzet van een eenling tegen het keurslijf. Hoe word je mens, als dat betekent: vrouw óf man? 

Wormmaan verscheen in augustus 2021 en won de Libris Literatuur Prijs. In een ontroerende zoektocht inwaarts ontdekt hoofdpersoon Elke het verband tussen dwergolifanten, erwten en de wording van een mens – die van haarzelf in het bijzonder.

De mierenkaravaan is de derde roman van Mariken Heitman, verschenen in 2024. Het is een betoverend verhaal, over het leven van een zieke tuinder in en met de tuin, een verhaal over het aantasten en willen vasthouden van identiteit, over hoe alles wat leeft met elkaar samenhangt en wij dus ook.

Meer informatie over deze boeken is ook te vinden op haar website.